Bibliotekoznawstwo i informacja naukowa

PROGRAM

LICZBA GODZIN

ZAGADNIENIA

Historia książki i bibliotek 4
  • Funkcje książki w starożytności i średniowieczu.
  • Wynalazek druku i jego znaczenie.
  • Początki drukarstwa w Polsce.
  • Książka renesansowa w Europie i w Polsce.
  • Produkcja książki w Europie i w Polsce XVII wieku.
  • Ruch wydawniczy i drukarstwo w epoce Oświecenia.
  • Zmiany w produkcji książki XIX-XX wieku i ich konsekwencje.
  • Biblioteki polskie w okresie zaborów.
  • Polski ruch wydawniczo-księgarski w II Rzeczypospolitej.
  • Polskie księgozbiory w okresie II wojny światowej.
Bibliotekarstwo 84
  • Organizacja i typologia bibliotek oraz ich odmiennie realizowane funkcje.
  • Bibliotekarstwo jako praktyczna dyscyplina bibliotekoznawcza - zakres:
  • Budownictwo biblioteczne
  • Rodzaje bibliotek i ich zadania Zarządzanie bibliotekami
  • Organizacja podstawowych procesów bibliotecznych: gromadzenie (polityka gromadzenia zbiorów tradycyjnych i cyfrowych, kupno, dary, wymiana, egzemplarz obowiązkowy),
  • opracowanie formalne (normy i standardy w zakresie formalnego opracowania zbiorów),
  • opracowanie rzeczowe (normy i standardy w zakresie rzeczowego opracowania zbiorów),
  • przechowywanie (warunki magazynowe, ochrona i konserwacja zbiorów, sposoby przechowywania zasobów),
  • udostępnianie zbiorów (prezencyjne, wolny dostęp do półek, wypożyczenia, wypożyczenia międzybiblioteczne),
  • informowanie o zbiorach (informacja katalogowa, bibliograficzna, faktograficzna, sporządzanie kwerend, opracowań dokumentacyjnych, prace bibliograficzne)
  • praca naukowa, badawcza i edukacyjna w bibliotekach
  • automatyzacja i komputeryzacja procesów bibliotecznych
  • użytkownicy bibliotek i ich badanie
  • współpraca bibliotek: sieci i systemy
  • bibliotekarstwo cyfrowe
  • Zawód bibliotekarza na przestrzeni wieków: od ochrony i strzeżenia zbiorów bibliotecznych do powszechnego ich udostępniania i informowania.
Podstawy nauki o książce 6
  • Podstawowe wiadomości z teorii nauki (warunki istnienia nauki).
  • Nauka o książce nauką kompleksową - pola badawcze.
  • Polska szkoła bibliologiczna.
  • Instytucje badające książkę.
  • Główne kierunki badań: kierunek historyczny i badania nad książką współczesną.
  • Nowe kierunki badań księgoznawczych za granicą: instytucje, nowe ujęcia teoretyczne; termin "kultura książki"; encyklopedie, bibliografie i czasopisma bibliologiczne; historia książki i czytelnictwa.
  • Metodologia i metody badań naukowych: metody ogólne i specjalne właściwe pojedynczym dyscyplinom.
  • Uniwersalność metod badawczych.
  • Metody i techniki badawcze w naukach bibliologicznych i nauce o informacji.
  • Źródła badań naukowych - pojęcie, rodzaje.
  • Źródła wykorzystywane w badaniach księgoznawczych, bibliotekoznawczych
    i informacji naukowej.
Informacja naukowa i źródła informacji 16
  • Informacja naukowa jako dyscyplina wiedzy i praktyczna działalność
  • Historia informacji naukowej
  • Dokumentacja
  • Terminologia informacji naukowej
  • Organizacja informacji naukowej na przestrzeni lat i obecnie
  • Prawne aspekty informacji naukowej
  • Języki informacyjno-wyszukiwawcze
  • Użytkownik informacji
  • Potrzeba informacyjna i bariery informacyjne
  • Informetria, webometria
  • Architektura informacji
  • Broker informacji
  • Prawo autorskie w praktyce bibliotecznej
  • Ocena jakości informacji
  • Źródła informacji (typologia, rodzaje, funkcje)
  • Metody sporządzania spisów bibliograficznych
  • Źródła informacji elektroniczne (bazy danych, katalogi biblioteczne, biblioteki cyfrowe, czasopisma elektroniczne, tematyczne serwisy www)
Czytelnictwo 20
  • Czytelnictwo jako problem społeczny.
  • Czytelnictwo jako problem kulturowy.
  • Praca z czytelnikiem indywidualnym.
  • Odbiór i rozumienie treści.
  • Prowadzenie badań nad czytelnictwem.
  • Przygotowanie materiału merytorycznego do tworzenia stron internetowych
Wykorzystanie elektronicznych narzędzi w pracy bibliotekarskiej 44
  • Rola i przydatność narzędzi internetowych w pracy bibliotekarza.
  • Obróbka treści pod tworzenie strony internetowej.
  • Realizacja przykładowej strony.
  • Wykorzystanie narzędzi open source do tworzenia prezentacji umieszczanych
    w internecie.
Literatura współczesna 16
  • Wprowadzenie w tematykę wykładu. Periodyzacja literatury polskiej po 1939 roku.
  • Życie literackie po Wrześniu. Wojenne losy pisarzy w okupowanym kraju i na obczyźnie.
  • Poeci wobec wojny. Staff i Iłłakowiczówna, Skamandryci i Cz. Miłosz.
  • Twórczość literacka pokolenia wojennego w okupowanej Warszawie. K. K. Baczyński i poeci „Sztuki i Narodu”.
  • Po wojnie. Temat wojny w różnych ujęciach w kraju i na emigracji (J. Andrzejewski, Apel; Z. Nałkowska, Medaliony, T. Borowski, Opowiadania; B. Obertyńska, Z domu niewoli; G. Herling Grudziński, Inny świat.
  • Socrealizm w Polsce. Doktryna i realizacje.
  • Tzw. odwilż i przemiany po 1956 roku. Debiuty literackie po Październiku (Z. Herbert, M. Białoszewski, M. Hłasko, M. Nowakowski).
  • Najważniejsze nurty rozwojowe poezji, prozy i dramatu w latach 60. (powieści T. Konwickiego, W. Odojewskiego, dramaturgia T. Różewicza i S. Mrożka).
  • Marzec ’68. Twórczość literacka Nowej Fali (S. Barańczak, A. Zagajewski, R. Krynicki, E. Lipska).
  • Najważniejsze utwory literackie lat 70. Pokolenie Nowej Prywatności (T. Jastrun, A. Pawlak, B. Maj).
  • Rewolucja „Solidarności”. Literatura wobec stanu wojennego (Herbert, J. Polkowski, T. Jastrun).
  • „Nowe” i „stare” w literaturze przełomu wieków. Twórczość Starych Mistrzów (Miłosz, Różewicz, Herbert, Twardowski) i pokolenia „bruLionu” (M. Świetlicki, J. Podsiadło). Nowa proza: powieści O. Tokarczuk, M. Gretkowskiej, W. Kuczoka.
  • Czasopisma literackie po 1989 roku. Zanik centrali.
Komputerowe systemy biblioteczno-informacyjne 16
  • Standaryzacja komputerowych systemów bibliotecznych

-MARC (USMARC, MARC21),

-Dublin Core,

-Protokół Z39.50,

-Ćwiczenia praktyczne tworzenia opisów bibliograficznych w obowiązujących standardach.

  • Współpraca bibliotek pracujących w tym samym systemie, przykłady.
  • Współpraca bibliotek pracujących w różnych systemach, przykłady.
  • Komputerowe systemy biblioteczne wykorzystywane w polskich bibliotekach – charakterystyka, przykłady, portale producentów systemów, ćwiczenia praktyczne wyszukiwania informacji, porównanie i ocena

-Prolib

-Sowa, Sowa 2

-Mak

-Mol

-Bezpłatne systemy komputerowe typu open source oraz gotowe

-Inne programy komputerowe wykorzystywane w polskiej działalności bibliotecznej: m. in. do tworzenia bibliografii: Expertus, Promax; do ochrony zbiorów: Checkpoint, DYTEC, 3M, Unicard, do tworzenia bibliotek cyfrowych: dLibra – charakterystyka.

Literatura dziecięca i młodzieżowa 20
  • Literatura „z adresem”. Perspektywa odbioru i odbiorcy. Stan badań

-teoria literatury „ dla młodego wieku”

-ujęcie historyczno-literackie,

-badania nad czytelnictwem dzieci i młodzieży.

  • Tendencje rozwojowe. Od tekstów  „ad usum Delphini”  do przygody i fantazji.
  • Literatura „dla młodego wieku” i jej miejsce w kulturze

-pedagogika czy literatura ?

-„Stulecie dziecka”. Pajdocentryzm i psychoanaliza.

  • Kultura masowa – zagrożenie czy sojusznik. Spontaniczna kultura młodzieżowa

-kategoria przygody, schematy literackie, typ bohatera, ludyczność,

-zjawisko kontrkultury.

  • Proces recepcji jako forma wychowania przez sztukę  i rodzaj transmisji wzorów     kulturowych.

-wzory kulturowe a wzory pedagogiczne,

-książka dziecięca czy dla dzieci ?

-dziecko twórcą.

  • Baśń  ludowa i baśń literacka czyli fundament etyki i estetyki. Uczynić dobro atrakcyjnym

-folklor i jego miejsce w sztuce współczesnej,

-preorientacja w kondycji ludzkiej - plan życia,

-baśń jako terapia,

-odmiany fantastyki.

  • Poezja dla dzieci i jej wybitni twórcy

-od dydaktyki do „ wielkiej zabawy”,

-bogactwo form i tematów.

  • Powieść dla młodzieży i jej odmiany.
  • Powieść historyczna, podróżnicza, przygodowa, fantastyczna, psychologiczna, powieść dla dziewcząt.
  • Kryteria oceny utworu dla młodego odbiorcy w aspekcie historyczno-literackim. 
  • Współczesna krytyka literacka i jej strategie. Promocja książki dziecięcej  „Guliwer”, „Nowe Książki”.
Prasa i czasopisma 4
  • Prawo prasowe i prasoznawstwo.
  • Typologia i rodzaje czasopism, funkcje.
  • Czasopiśmiennictwo na przestrzeni wieków.
  • Czytelnictwo prasy i czasopism.
  • Rola czasopism w rozwoju dzieci i młodzieży.
  • Czasopisma naukowe i cykl wydawniczy publikacji naukowej.
  • Czasopisma elektroniczne i najwięksi światowi wydawcy.
  • Czasopisma Open Acces.
Edukacja medialna 12
  • Proces porozumiewania się, jego składniki i kontekst społeczny.
  • Komunikacja werbalna i niewerbalna; bezpośrednia i medialna.
  • Rozumienie natury i roli mediów we współczesnej cywilizacji

-rodzaje mass mediów i mediów szkolnych,

-media analogowe i cyfrowe,

-funkcje mass mediów.

  • Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez media 

-funkcje i charakterystyka komunikatów medialnych: drukowanych, obrazowych, dźwiękowych, audiowizualnych i multimedialnych,

-podstawowe elementy języka poszczególnych rodzajów mediów. Rodzaje i gatunki przekazów medialnych, 

-przygotowanie społeczeństwa do odbioru, wartościowania, selekcji i interpretacji informacji medialnych, dystansu i refleksji; 

-rozróżnianie komunikatów informacyjnych od perswazyjnych, przekazów przedstawiających rzeczywistość od interpretujących i fikcyjnych, 

-rola ścieżki - „edukacja czytelnicza i medialna”.

  • Podstawy semiotyczno-dydaktyczne projektowania i wykonywania różnych form komunikatów medialnych.
  • Posługiwanie się różnymi formami komunikatów i narzędzi medialnych w procesie komunikowania, zdobywania, dokumentowania i prezentowania wiedzy.
  • Ukryty Internet (specyfika i zasady wyszukiwania informacji).
  • Open Access (otwarte czasopisma elektroniczne i repozytoria wiedzy).
  • Otwarte Zasoby Edukacyjne.
Formy, metody i techniki biblioterapii 8
  • Rola i funkcja bajki terapeutycznej w życiu dziecka.
  • Dla kogo bajkoterapia - dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi.
  • Podział biblioterapii ze szczególnym uwzględnieniem bajkoterapii wychowawczej wraz z jej celami.
  • Rola środków biblioterapeutycznych i ich wykorzystanie.
  • Metody i techniki środków biblioterapeutycznych - ćwiczenia na materiałach alternatywnych.
Zajęcia w bibliotece skomputeryzowanej 8
  • Funkcjonowanie tradycyjnej biblioteki szkolnej, pedagogicznej, publicznej 

-gromadzenie zbiorów bibliotecznych,

-opracowanie zbiorów bibliotecznych (formalne i rzeczowe),

-udostępnianie zbiorów,

-archiwa,

-organizacja wystaw,

-organizacja imprez (spotkań z pisarzami, wybitnymi postaciami z regionu itp., przedstawień),

-działania marketingowe i promocyjne biblioteki (foldery, informatory, ogłoszenia), pozyskiwanie funduszy i sponsorów,

-aktywizacja czytelnicza dzieci i młodzieży (np. organizowanie konkursów, wycieczek),

-sporządzanie kwerend dla nauczycieli i innych użytkowników biblioteki, opracowywanie scenariuszy lekcyjnych,

-badania czytelników, ich satysfakcji, oczekiwań i potrzeb,

-współpraca z nauczycielami w zakresie edukacji medialnej (bibliotekarz szkolny) lub z innymi placówkami: szkołami, bibliotekami, muzeami,

-współredagowanie gazetki szkolnej,

-organizowanie kursów i szkoleń.

  • Zapoznanie się z obszarami wykorzystania komputera w bibliotece szkolnej, pedagogicznej, publicznej

-edytory tekstów,

-programy graficzne,

-programy prezentacyjne,

-wszechstronne wykorzystanie Internetu,

-poczta elektroniczna,

-tworzenie strony WWW biblioteki,

-zintegrowany komputerowy system biblioteczny,

-rozwój zawodowy bibliotekarza. Internet w praktyce bibliotecznej:

-wyszukiwanie informacji,

-nawiązywanie kontaktów i współpracy z innymi bibliotekami,

-korzystanie z doświadczeń innych, benchmarking (lektura specjalistycznych portali i elektronicznej prasy zawodowej, aktywny udział w forach internetowych),

-narzędzie polityki gromadzenia zbiorów (przeglądanie ofert księgarni, porównywanie cen, zamawianie księgozbioru, wysyłanie monitów, prenumerata),

-narzędzie niezwykle przydatne w procesach formalnego i przedmiotowego opracowania dokumentów (ściąganie gotowych opisów bibliograficznych i haseł przedmiotowych),

-udostępnianie katalogu w wersji on-line,

-kontakt i komunikacja z czytelnikami.

  • Udział bibliotek w ogólnokrajowych akcjach, np. „Cała Polska czyta dzieciom”, coroczny Tydzień Bibliotek, Program Ikonka.
Ogółem 258